Pozyskiwanie środków unijnych przez duże miasta na przykładzie Krakowa.

Kwota przeznaczona dla Małopolski w latach 2004-2006 to 185 200 000 euro, natomiast kwota dofinansowania przeznaczona dla Małopolski w latach 2007-2013 to 1 miliard 290 000 euro.

Warto również podkreślić, iż w ramach Działania 6.1 Rozwój miast Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego , Schemat A , które to działanie jest działaniem nowym przeznaczonym dla miast, które w ramach Lokalnych Programów Rewitalizacji mogą ubiegać się o dofinansowanie ze środków unijnych dwóch projektów przewidziano kwotę 77 350 811 euro na lata 2007-2013.

Inne działania w ramach których miasta mogą się ubiegać się o dofinansowanie swoich najważniejszych projektów inwestycyjnych omówione są poniżej na przykładzie Gminy Miejskiej Kraków i dotyczą projektów z zakresu infrastruktury, transportu, kultury, edukacji i turystyki. Perspektywa finansowa 2007-2013 jest dla miast korzystniejsza, biorąc pod uwagę wysokość środków przewidzianych dla Małopolski, programów ukierunkowanych na rozwój miast oraz doświadczeń w aplikowaniu i wdrażaniu projektów dofinansowywanych ze środków unijnych.

Analizując budżet Krakowa od naszego wstąpienia do UE do końca pierwszego półrocza 2009 r., możemy stwierdzić, że został on zasilony kwotą w wysokości 224 250 900 zł. Do tego należy dodać również środki z UE, które w latach 2006-2008 pozyskało miasto poprzez spółki miejskie w wysokości 267 851 614 zł. Za tymi liczbami kryją się konkretne przedsięwzięcia, które wpływają na podwyższenie jakości życia mieszkańców Krakowa.

Największe znaczenie mają inwestycje w infrastrukturę komunalną współfinansowane z UE, z których krakowianie korzystają na co dzień. Do takich należą przede wszystkim projekty drogowe i transportowe.
Dzięki środkom z UE został zrealizowany projekt „Zintegrowany transport publiczny w aglomeracji krakowskiej, etap I", który obejmował przebudowę ulicy Lubicz i ulicy Rakowickiej wraz ze znajdującą się tam pętlą tramwajową, przebudowę linii tramwajowej od pętli Kamienna do pętli Krowodrza Górka wraz z budową terminala autobusowego, a także zakup 24 niskopodłogowych tramwajów typu bombardier. Dzięki temu po Krakowie jeździ najbardziej nowoczesny i komfortowy tabor komunikacji miejskiej w Polsce. Pieniądze z UE pozwoliły również zmodernizować odcinek Monte Cassino - Kapelanka - Brożka oraz częściowo sfinansować budowę nowego odcinka ul.Księcia Józefa, tzw. obejście Przegorzał. To najważniejsze inwestycje już zrealizowane.
Jeśli chodzi o planowane inwestycje w infrastrukturę transportową, należy wspomnieć, że Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne planuje realizację inwestycji pn. „Zintegrowany transport publiczny w aglomeracji krakowskiej - etap II", obejmującej budowę linii tramwajowej rondo Grzegórzeckie - most Kotlarski - Klimeckiego - Lipska wraz z przebudową pasa drogowego i budową ul. Kuklińskiego. Ponadto Gmina Miejska Kraków przygotowuje się do realizacji budowy linii tramwajowej łączącej ul. Brożka z kampusem UJ oraz przebudowy linii tramwajowej na odcinku rondo Mogilskie - Jana Pawła II - plac Centralny wraz z systemem sterowania ruchem w Krakowie.
Dzięki pieniądzom z UE powstaną nowe odcinki linii tramwajowych, umożliwiające zapewnienie szybkiej komunikacji zbiorowej osobom mieszkającym w dynamicznie rozwijających się rejonach miasta oraz tysiącom studentów dojeżdżających do kampusu UJ. Kraków uzyskał również dofinansowanie z UE dla wydatków poniesionych na zrealizowaną już przebudowę ul. Konopnickiej i al. 29 Listopada wraz z budową wydzielonych pasów dla komunikacji zbiorowej na tych ulicach jak również zrealizowaną przebudowę węzła rozjazdów Dietla - Starowiślna wraz z linią tramwajową na odcinkach: Sebastiana - Blich oraz węzeł Poczta Główna - Dietla. Planowane jest również pozyskanie środków unijnych na budowę estakady w ciągu ulic Nowohuckiej i Powstańców Wielkopolskich. Wniosek o dofinansowanie tego przedsięwzięcia został złożony w dniu 30 listopada 2009 roku.

Rozmawiając o Krakowie, nie sposób jednak nie wspomnieć o projektach w dziedzinie turystyki. Podkreślić należy przede wszystkim projekt pn. „Śladem europejskiej tożsamości Krakowa - szlak turystyczny po podziemiach Rynku". Projekt ten będzie unikatem w skali kraju i największym tego rodzaju przedsięwzięciem w Europie. Swoim zasięgiem obejmie podziemia Rynku Głównego o powierzchni około 5 tys. m2. Przewiduje się stworzenie tam rezerwatu archeologiczno-architektonicznego, a także organizację wystaw dotyczących historii krakowskiego Rynku. Dzięki wsparciu z UE powstanie także trasa turystyczna przeznaczona dla osób niewidomych i niedowidzących, wzorowana na podobnych, istniejących już w wielu zabytkowych miastach Europy, tzw. „trasach dotykowych". Kolejna nowa atrakcja turystyczna realizowana częściowo ze środków europejskich to „Droga Królewska dla niepełnosprawnego turysty". Będzie okazją przybliżenia zabytków Krakowa turystom niepełnosprawnym, osobom starszym oraz znakomitą lekcją historii dla dzieci i młodzieży. W Krakowie jako „stolicy kultury" realizowane są oczywiście również inwestycje w infrastrukturę kulturalną. Dzięki unijnym środkom powstanie w naszym mieście nowa instytucja kultury pn. Muzeum Sztuki Współczesnej, która zapewni szerszy dostęp do tego rodzaju sztuki mieszkańcom miasta i turystom, a także podniesie konkurencyjność Krakowa w sferze kultury wśród innych europejskich miast. Uzyskana decyzja o dofinansowaniu umożliwi również częściowe sfinansowanie realizowanego centrum kulturowego na krakowskim Kazimierzu przy ul. św. Wawrzyńca. Na styku kultury i turystyki można umiejscowić współfinansowaną ze środków europejskich budowę Centrum Kongresowego, które umożliwi organizację w Krakowie dużych kongresów międzynarodowych, zjazdów, mityngów, koncertów, festiwali filmowych, prestiżowych wystaw międzynarodowych czy uroczystych gali i konkursów.
Wspomnieć również należy, że w Krakowie planowana jest realizacja projektów inwestycyjnych w dziedzinie edukacji. Obecnie przygotowywanych jest sześć takich projektów, które pozwolą zmodernizować i dostosować do współczesnych wymagań bazę dydaktyczną wybranych krakowskich szkół zawodowych. W dziedzinie ochrony zdrowia natomiast, korzystając z funduszy unijnych, udało się zrealizować w szpitalu im. G. Narutowicza projekt obejmujący modernizację jego pomieszczeń, zakup aparatury medycznej i wyposażenia oraz przystosować obiekt do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Również pozytywna decyzja o dofinansowanie projektu ze środków unijnych zapadła dla projektu obejmującego modernizację pomieszczeń oddziału ratunkowego w szpitalu im. S. Żeromskiego.
Dofinansowanie otrzymały również projekty z zakresu rewitalizacji w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego, Działania 6.1, Schemat A Rozwój miast pn." Teatr Ludowy w Krakowie" oraz „Budowa kładki pieszo-rowerowej przez Wisłę „Kazimierz-Podgórze",
Całkowita kwota pozyskanych środków z UE w przeliczeniu na jednego mieszkańca Krakowa w 2007 r. wyniosła 211 zł, natomiast w roku 2008 osiągnęła poziom 242 zł. Kwota pozyskanych dochodów z UE, zarówno za pośrednictwem budżetu miasta, jak i dzięki aktywności spółek komunalnych, stawia nas w szeregu dużych aglomeracji miejskich o najwyższym poziomie dofinansowania z UE w przeliczeniu na jednego mieszkańca.

Podstawowe problemy, na jakie napotykała Gmina Miejska Kraków podczas aplikowania o fundusze unijne.

• ogłoszenie większości konkursów w 2009 r. wymusiło selekcję projektów przez Gminę Kraków do aplikowania o środki unijne ze względu na brak możliwości zabezpieczenia wkładu własnego dla wszystkich projektów,
• problem z wygospodarowaniem środków na konieczny wkład własny w projektach.
• ciągłe zmiany w dokumentacji konkursowej, które sprawiają, że praktycznie każdy nabór, nawet na to samo działanie, jest inny i powodują konieczność ciągłego śledzenia nowych dokumentów i uaktualniania stanu wiedzy.
• bardzo duża formalizacja procesu aplikowania
• przedłużająca się procedura oceny wniosków i podpisywania umów (niekiedy pomiędzy złożeniem wniosku a podpisaniem umowy mija rok).
• przekładanie terminów naborów na kolejne kwartały a nawet lata,
• duża rotacja pracowników Instytucji Organizujących Konkursy (IOK), która powoduje, że zmieniają się opiekunowie projektów a otrzymywane od nich informacje i instrukcje są wręcz sprzeczne.
• niepełne dostosowanie polskiego prawa do dyrektyw UE w zakresie oddziaływania na środowisko
• zmiany przepisów związanych z procedurą uzyskiwania pozwoleń na budowę z zakresu inwestycji drogowych

Jak zmieniła się w czasie możliwość pozyskania przez duże miasta środków na kapitałochłonne inwestycje. Jak sytuacja wygląda obecnie i w następnych perspektywach czasowych?

W kwestii pytania dotyczącego możliwości pozyskiwania środków finansowych przez duże miasta, należy zwrócić uwagę na następującą sprawę. W okresie programowania na lata 2004-2006 zauważalna była preferencja dla projektów dużych, kapitałochłonnych. Te z kolei w naturalny sposób realizowane być mogły przez duże ośrodki dysponujące znacznymi kwotami przeznaczanymi na wkład własny. Tutaj można zatem doszukiwać się preferencji dla dużych beneficjentów, a więc większych miast. Z kolei w nowym okresie programowania, w Małopolskim Regionalnym Programie Operacyjnym wygospodarowano szczególne działanie 5.2 dotyczące rozwoju funkcji metropolitalnych Krakowskiego Obszaru Metropolitalnego, wspierające projekty realizowane wyłącznie na obszarze KOM, które w zasadzie pokrywa się z granicami miasta. Nie można zatem jednoznacznie wyrazić poglądu iż duże miasta, czy to w poprzednim okresie programowania czy też w obecnym, znajdują się w gorszej pozycji z punktu widzenia możliwości pozyskiwania funduszy unijnych.

O jakie środki miasto aplikowało i nie udało się ich otrzymać? Jakiego zadania dotyczył wniosek i jaka była przewidywana wysokość dofinansowania?

Istnieje kilka powodów, dla których projekty wymienione w załączonej tabeli nie uzyskały dofinansowania. Niektóre z nich odpadły na etapie oceny formalnej. Inne nie zostały zakwalifikowane na etapie oceny merytorycznej. Wiele nie mogło otrzymać dofinansowania z uwagi na ograniczoną pulę dostępnych środków finansowych. Część z nich została także wpisana na listę rezerwową i oczekują zwiększenia sumy środków finansowych bądź zwolnienia tych środków z powodu np. nie podpisania umowy na realizację innego projektu.

 Tabela informacji na temat projektów inwestycyjnych i nieinwestycyjnych nie zakwalifikowanych do dofinansowania w 2009r. [doc]